Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy opublikowana. Co zmieni się dla pracodawców i pracowników?

Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy opublikowana. Co zmieni się dla pracodawców i pracowników?

blog-pip-uprawnienia

Po wielu miesiącach oczekiwania w Dzienniku Ustaw została opublikowana nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw została ogłoszona 7 kwietnia 2026 r., a jej kluczowe przepisy wejdą w życie 8 lipca 2026 r.

Nowe regulacje mają przede wszystkim ograniczyć nadużycia związane z wykorzystywaniem umów cywilnoprawnych w sytuacjach, gdy faktyczny sposób wykonywania pracy odpowiada cechom stosunku pracy. Celem zmian nie jest likwidacja umów zlecenia czy współpracy B2B, lecz skuteczniejsze egzekwowanie już obowiązujących przepisów prawa pracy.

Co się zmienia?

Najważniejszą zmianą jest przyznanie Państwowej Inspekcji Pracy nowych narzędzi pozwalających skuteczniej reagować na przypadki pozornego zatrudnienia cywilnoprawnego.

W praktyce oznacza to, że jeśli podczas kontroli zostanie stwierdzone, iż osoba formalnie zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, kontraktu B2B lub innej umowy cywilnoprawnej faktycznie wykonuje pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, PIP będzie mogła podjąć działania prowadzące do potwierdzenia istnienia stosunku pracy. Proces ten będzie wieloetapowy i objęty kontrolą sądową.

Zgodnie z nowymi przepisami:

  1. Inspektor pracy przeprowadzi kontrolę.
  2. W przypadku stwierdzenia naruszeń wyda polecenie ich usunięcia.
  3. Jeśli pracodawca nie zastosuje się do polecenia, inspektor będzie mógł wystąpić do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji ustalającej stosunek pracy.
  4. Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy. Wniesienie odwołania wstrzyma jej wykonanie do czasu wydania prawomocnego orzeczenia.
Co pozostaje bez zmian?

To bardzo ważna informacja dla przedsiębiorców.

Nowelizacja nie zmienia definicji stosunku pracy zawartej w art. 22 Kodeksu pracy. Przepisy określające, kiedy należy zawrzeć umowę o pracę, obowiązują w praktycznie niezmienionym kształcie od 2002 roku. Reforma PIP nie tworzy nowych obowiązków w tym zakresie – wprowadza jedynie skuteczniejsze mechanizmy ich egzekwowania.

Art. 22 Kodeksu pracy

  • 1. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
  • 1¹. Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy.
  • 1². Nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy określonych w § 1.
Jak rozpoznać stosunek pracy?
Nasze lokalizacje

Przy ocenie charakteru współpracy znaczenie ma nie nazwa umowy, lecz rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków.

Do najważniejszych cech stosunku pracy należą:

  • dobrowolność wykonywania pracy,
  • osobiste świadczenie pracy,
  • ciągłość wykonywania obowiązków,
  • podporządkowanie pracownika pracodawcy,
  • wykonywanie pracy pod kierownictwem przełożonego,
  • wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
  • odpłatność pracy,
  • ponoszenie przez pracodawcę ryzyka organizacyjnego, ekonomicznego i osobowego.

Jeżeli te elementy występują łącznie, istnieje duże prawdopodobieństwo, że mamy do czynienia ze stosunkiem pracy niezależnie od tego, czy strony podpisały umowę zlecenia, kontrakt B2B czy inną umowę cywilnoprawną.

Co oznacza reforma dla pracodawców?

Dla firm, które prawidłowo stosują umowy cywilnoprawne, nowelizacja nie powinna oznaczać istotnych zmian. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podkreśla, że legalnie zawarte umowy zlecenia czy kontrakty B2B nadal pozostają dopuszczalną formą współpracy.

Przedsiębiorcy powinni jednak przeanalizować zawarte umowy i zweryfikować, czy faktyczne warunki wykonywania pracy nie odpowiadają definicji stosunku pracy. Jest to szczególnie istotne przed wejściem w życie nowych przepisów w lipcu 2026 roku.

Warto również pamiętać, że reforma przewiduje dodatkowe rozwiązania usprawniające funkcjonowanie PIP, m.in.:

  • możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej,
  • kontrole prowadzone częściowo w formie zdalnej,
  • szerszą wymianę danych między PIP, ZUS i KAS,
  • wyższe sankcje za naruszenia prawa pracy.
Podsumowanie

Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie zmienia zasad kwalifikowania zatrudnienia jako stosunku pracy. Nadal obowiązuje art. 22 Kodeksu pracy, który od ponad 20 lat jasno wskazuje, że o charakterze zatrudnienia decydują rzeczywiste warunki wykonywania pracy, a nie nazwa podpisanej umowy. Reforma wzmacnia natomiast możliwości Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie wykrywania i eliminowania przypadków obchodzenia tych przepisów.

Przydatne źródła

Zobacz inne wpisy

Ostatnie artykuły

Scroll